Layer 1 Layer 2

Layer 1 và Layer 2 trong lĩnh vực tiền mã hóa (crypto) là hai khái niệm quan trọng, liên quan đến cách các blockchain hoạt động và xử lý giao dịch. Dưới đây là sự khác biệt chính giữa chúng, được giải thích ngắn gọn và rõ ràng:

1. Layer 1 (L1) - Lớp nền tảng

Định nghĩa: Layer 1 là blockchain chính, độc lập, hoạt động như cơ sở hạ tầng cốt lõi để xử lý và ghi lại các giao dịch. Đây là lớp cơ bản mà mọi thứ được xây dựng lên.
Đặc điểm:
- Tự chủ: Layer 1 có cơ chế đồng thuận riêng (như Proof of Work hoặc Proof of Stake) để xác nhận giao dịch và bảo mật mạng.
- Ví dụ: Bitcoin, Ethereum, Solana, Binance Smart Chain, Cardano, Polkadot.
- Chức năng chính: Xử lý giao dịch, thực thi hợp đồng thông minh, và lưu trữ dữ liệu blockchain vĩnh viễn.
- Ưu điểm:
  - Độ bảo mật cao, vì dữ liệu được lưu trực tiếp trên blockchain chính.
  - Hoạt động độc lập, không phụ thuộc vào lớp khác.
- Hạn chế:
  - Khả năng mở rộng hạn chế (như Ethereum có tốc độ giao dịch chậm và phí cao khi mạng tắc nghẽn).
  - Chi phí giao dịch (gas fee) có thể cao, đặc biệt trên các blockchain phổ biến như Ethereum.

2. Layer 2 (L2) - Lớp mở rộng

Định nghĩa: Layer 2 là các giải pháp hoặc giao thức được xây dựng trên Layer 1, nhằm cải thiện hiệu suất, giảm chi phí và tăng khả năng mở rộng mà không thay đổi blockchain chính.
Đặc điểm:
- Phụ thuộc vào Layer 1: Layer 2 sử dụng blockchain Layer 1 để đảm bảo bảo mật và tính bất biến, nhưng xử lý giao dịch bên ngoài (off-chain) hoặc tối ưu hóa chúng.
- Ví dụ: Arbitrum, Optimism, Polygon, zkSync (trên Ethereum), Lightning Network (trên Bitcoin).
- Chức năng chính: Tăng tốc độ giao dịch, giảm chi phí, và hỗ trợ các ứng dụng DApps, DeFi, hoặc NFT với hiệu suất cao hơn.
- Công nghệ phổ biến:
  - Rollups: Optimistic Rollups (Arbitrum, Optimism) và ZK-Rollups (zkSync, StarkNet) xử lý giao dịch off-chain và chỉ gửi dữ liệu tóm tắt lên Layer 1.
  - Sidechains: Như Polygon, hoạt động như một blockchain riêng nhưng liên kết với Layer 1.
  - State Channels: Như Lightning Network, cho phép giao dịch nhanh giữa các bên trước khi ghi lại kết quả lên Layer 1.
- Ưu điểm:
  - Tốc độ giao dịch nhanh hơn (hàng nghìn TPS so với vài chục TPS trên Layer 1).
  - Phí giao dịch thấp hơn đáng kể.
  - Giảm tải cho Layer 1, giúp blockchain chính hoạt động mượt mà hơn.
- Hạn chế:
  - Phụ thuộc vào bảo mật của Layer 1; nếu Layer 1 bị tấn công, Layer 2 cũng bị ảnh hưởng.
  - Một số giải pháp (như Optimistic Rollups) có thời gian rút tiền chậm (có thể lên đến 7 ngày).
  - Độ phức tạp cao hơn, có thể gây khó khăn cho người dùng mới.

So sánh ngắn gọn

Tiêu chí	Layer 1	Layer 2
Bản chất	Blockchain chính, độc lập	Giải pháp mở rộng trên Layer 1
Ví dụ	Bitcoin, Ethereum, Solana	Arbitrum, Polygon, Lightning Network
Tốc độ giao dịch	Thấp hơn (vài TPS đến vài trăm TPS)	Cao hơn (hàng nghìn TPS)
Phí giao dịch	Thường cao hơn	Rẻ hơn đáng kể
Bảo mật	Cao, tự chủ	Phụ thuộc vào Layer 1
Khả năng mở rộng	Hạn chế	Tốt hơn, tối ưu cho DApps

Ví dụ minh họa

Ethereum (Layer 1): Xử lý hợp đồng thông minh, nhưng phí gas cao và tốc độ giao dịch chậm (khoảng 15-30 TPS).
Arbitrum (Layer 2): Chạy trên Ethereum, xử lý hàng nghìn giao dịch mỗi giây với phí thấp hơn, nhưng vẫn sử dụng Ethereum để bảo mật dữ liệu cuối cùng.

Khi nào dùng Layer 1 hay Layer 2?

Layer 1: Phù hợp cho các giao dịch cần bảo mật tối đa (như chuyển khoản Bitcoin lớn) hoặc khi bạn muốn tương tác trực tiếp với blockchain chính.
Layer 2: Lý tưởng cho các ứng dụng cần tốc độ cao và chi phí thấp, như giao dịch DeFi, chơi game blockchain, hoặc mua bán NFT.